Jean Dubois: een Genkse held van 92 jaar.

IMG_0413Ik ben op bezoek geweest bij Jean Dubois in zijn flat aan de rand van het centrum van Genk. Jean is de laatste overlevende van de Duitse nazikampen, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog vele Genkse politieke gevangenen het leven lieten omdat zij opkwamen voor vrijheid en democratie. Het verhaal van deze jongen uit Genk die in de fleur van zijn leven door de nazi’s uit zijn huis in Waterschei werd geplukt en alle verschrikkingen van een fascistisch regime moest verduren, heeft me heel erg aangegrepen. In september was het 70 jaar geleden dat Genk bevrijd werd. In mei volgend jaar zal het 75 jaar geleden zijn dat de nazi’s ons land binnen marcheerden en 70 jaar dat Jean bevrijd werd uit het concentratiekamp van Mauthausen. Jean wordt dan 93 jaar. Soms wonen helden gewoon om onze hoek.

Jean werd op 4 mei 1922 geboren in Luik. Hij werd daar opgevoed door zijn grootouders, tot hij op zijn 12de zijn ouders in Genk kon vervoegen. Hij leerde snel Nederlands op de Sint-Jansschool, sloot zich aan bij de scouts en ging voetballen bij Thor Waterschei. Op zijn 16de debuteerde hij al in de eerste ploeg tegen KV Mechelen. Hij scoorde een goal en gaf een assist. Thor won de match met 3-1. Een jongen van Genk dus. Vrolijk, sportief en ondernemend.

Het verzet.

Toen de Duitsers ons land binnenvielen was Jean net 18 geworden. Hij meldde zich onmiddellijk als vrijwilliger bij het Belgisch leger en maakte de 18-daagse veldtocht mee. Nadat hij terugkeerde naar Waterschei ging hij in de mijn werken op de bovengrond. De nazi’s en hun collaborateurs hadden het nu voor het zeggen. Zijn scoutleider rekruteerde hem voor het verzet. Maar hij waarschuwde hem: “Jean, als ze u pakken, dan krijgt ge de kogel.” Maar wat doe je dan als je jong bent, idealistisch en belust op avontuur? De scouts hadden toestemming om in de Genkse bossen rond te hangen. Met zijn fototoestel fotografeerde Jean neergeschoten vliegtuigen. Die gegevens werden doorgegeven aan de geallieerden. Aan het Albertkanaal gingen ze wapens ophalen uit de bunkers die door het Belgisch leger hals over kop waren verlaten.

Ook op de mijn van Waterschei probeerden de jonge verzetslui de productie van steenkool voor de Duitse oorlogsindustrie zoveel mogelijk te saboteren. “Mijnwerkers! Gij werkt voor Hitler. Werkt langzaam” stond in Genk op de verspreide strooibriefjes. Pamfletten verspreiden en vrachtbrieven verwisselen zodat de steenkool altijd op de verkeerde plek terecht kwam, daar werkte Jean ook aan mee. Kwajongensstreken haast, ware het niet dat de straf verschrikkelijk was.

Jean was handig. Van de restjes staal in de magazijnen maakte hij ringen die hij bij de boeren ruilde tegen eten. Dat wekte de jaloezie op van één van zijn werkmakkers, een collaborateur, die zijn kastje openbrak en behalve de ringen ook de pamfletten ontdekte. Hij gaf Jean aan. De baas van de bovengrond was het verzet echter gunstig gezind en vernietigde de pamfletten. Hij verwittigde Jean ook dat ze hem in de gaten hadden. Hij kon vluchten, maar dat weigerde hij want dan zouden de nazi’s zijn familieleden gijzelen. “Ik heb hiervoor gekozen. Dan moet ik ook maar op de blaren zitten.”

Nacht und Nebel.

Op een avond, de 27ste april 1942, stopte een Citroën van de Gestapo (S.D.) in de Nijverheidslaan in Waterschei. Hevig gebonk op de deur. Jean was verraden door collaborateurs uit zijn eigen wijk, uit zijn eigen mijn. Hij werd naar de Rijkswachtkazerne in de Grotestraat gebracht. De pamfletten zijn nooit gevonden. Wel het geweer in de kelder. Op de tram die hem van Genk naar Hasselt vervoerde deden de twee begeleidende rijkswachters zijn boeien los zodat hij aan de halte van Bokrijk kon vluchten. Maar Jean vluchtte niet. Hij wou zijn ouders niet laten opdraaien voor zijn daden.

In de gevangenis in Antwerpen werd Jean ondervraagd . “Nu heb ik u,” zei zijn ondervrager in gebroken maar goed Nederlands want hij woonde voor de oorlog al in Genk. “Ik heb u toch gezegd dat ik u zou krijgen.” Wat was er gebeurd? Tijdens de bezetting werden de spelers van Thor Waterschei opgeroepen om een match op een donderdag te spelen. Jean vond dat al raar. In de kleedkamer vroeg hij tegen wie ze moesten spelen. Toen dat tegen de Duitsers (Flak) bleek te zijn, weigerde Jean te spelen. De Gestapoman, die hij later in de gevangenis van Antwerpen opnieuw zou ontmoeten, was toen ook aanwezig en snauwde hem toe: “Ik zal u nog krijgen.”

In Antwerpen werd Jean gemarteld. Zijn duimen vertonen nu nog de littekens van de duimschroeven. Zijn rechterarm is nooit goed gekomen na een breuk. Maar Jean verklikte niemand. Hij werd naar Breendonk gestuurd en verdween in Nacht und Nebel. Hij bestond niet meer. Zijn ouders dachten dat hij gefusilleerd was. Jean was 20 jaar.

Mauthausen.

In de zomer van 1942 werden in Genk heel wat verzetslui opgepakt. Ze kwamen allemaal in Breendonk terecht, waar ze door collaborerende landgenoten geterroriseerd werden. In de herfst werden ze in beestenwagons geladen en zonder eten of drinken op transport naar Mauthausen gezet. Van de 250 mannen die bij Jean op het transport zaten waren er tegen het einde van het jaar al 190 omgekomen. Uiteindelijk zouden slechts 10 mannen van zijn transport het concentratiekamp van Mauthausen overleven. Eén van hen was Jean.

“Ik weet nog altijd niet hoe dat komt,” zegt Jean. “Ik stond ’s morgens op en probeerde dan de avond te halen.” Dat deed Jean iedere dag opnieuw: proberen de avond te halen. Ondanks de verschrikkingen in het kamp waar ze je voor het minste doodsloegen. Ondanks de levensgevaarlijke dwangarbeid in de steengroeve. Ondanks de honger en het gebrek aan medische verzorging. Jean overleefde het. Hij is ’n taaie. Op 5 mei 1945, één dag na zijn 23ste verjaardag, werden Jean en de andere politieke gevangenen van Mauthausen bevrijd door de Amerikanen. Hij vertrok onmiddellijk. Een hele zwerftocht, die hem uiteindelijk einde mei terug in Waterschei bracht.

Herinneringen.

Zijn vader gunde hem een paar maanden rust. Tot hij terug in de mijn ging werken en bij Thor Waterschei ging voetballen. Hij speelde zijn laatste match in 1948 tegen Cercle Brugge. Ondertussen had hij zijn Gusta leren kennen. Ze trouwden, kregen kinderen en gingen voort met hun leven in Genk.

Jean rijdt me in zijn rolstoel voor naar de badkamer, waar hij een klein museum heeft ingericht met herinneringen aan zijn Tweede Wereldoorlog. In een kastje achter glas hangen zijn medailles. Het zijn er veel. Eén ervan heeft 7 sterren. Iedere ster staat voor 6 maanden gevangenschap. Op een schapje ligt die typische concentratiekampmuts, wit met vaalblauwe strepen. De helm van het Belgisch leger. Het geweer dat hij uit een bunker langs het Albertkanaal wist te bemachtigen. Het Lugerpistool dat hij na zijn bevrijding van een neergeschoten SS-er bemachtigde. Een foto van hemzelf in zijn kampplunje na de bevrijding. En de bal en de voetbalschoenen van zijn laatste match voor Thor Waterschei.

Jean keerde terug naar Genk. Andere jongens uit Genk keerden nooit terug. Scouts, mijnwerkers, onderwijzers, studenten. Ze lieten hun leven voor hun verzet tegen de nazi’s. Voor hun strijd voor vrijheid en democratie. Soms wonen helden inderdaad gewoon om onze hoek. Nooit mogen we ze vergeten en moeten hun verhalen doorverteld worden. Jean heeft het overleefd. “Waarom ik?” vraagt hij zich nog elke dag af.

Ik zal Jean nooit vergeten. Zo’n geboren optimist. Nu nog altijd. Altijd positief, zelfs na alle verschrikkingen die hij heeft meegemaakt. De draad terug oppakkend. Zich niet laten inpakken door chagrijn of rancune. Maar wel fier op wat hij gedaan heeft. ’n Schone mens, letterlijk en figuurlijk. Jean heeft zich geëngageerd voor zijn idealen. Jean heeft zich ingezet voor vrijheid en democratie. Jean verdient het om fier op te zijn en geëerd te worden. Tot in de eeuwigheid. Samen met zijn makkers, jongeren die zich engageerden voor een betere wereld. Bedankt Jean, voor je inzet, je optimisme, je strijd.

 



Galerij | Dit bericht werd geplaatst in Genk. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s